Cụm từ “Giấc mơ Mỹ” thường được dùng để trình bày lý tưởng sống của công dân Mỹ trên các bình diện vật chất và tinh thần. Biểu trưng giấc mơ Mỹ và các giá trị Mỹ đối với nhiều người nhập cư Hoa Kỳ kể từ cuối thế kỷ XIX là tượng Nữ thần Tự do ở New York. Khi nói tới bình đẳng, chúng ta hay nói tới vấn đề bình đẳng về thu nhập. Đây là vấn đề mà xã hội nào cũng có và ở nước Mỹ thì vấn đề này đang càng ngày càng trở nên nghiêm trọng khi mà 0.1% những người giàu nhất chiếm hơn 20% tổng của cải xã hội.

Tại sao giấc mơ này lại là giấc mơ định cư Mỹ?

Cư dân Mỹ liệt kê những thành tựu quan trọng nhất trong cuộc sống của mỗi người, những điều hiện thân của “Giấc mơ Mỹ”, như kênh truyền hình Fox News đề đạt. Theo một cuộc thăm dò của kênh truyền hình, đa số những người được hỏi (88%) cho rằng “tiêu chuẩn một thể nghi của cuộc sống sau khi nghỉ hưu là quan yếu và rất thiết thực đối với giấc mơ Mỹ”; 76% nói rằng sự nghiệp thành công là điều chính yếu; theo 74% số người được hỏi, “giấc mơ định cư Mỹ” là việc lập gia đình, cũng như đóng góp cho xã hội; 69% người được hỏi nói rằng việc sở hữu căn nhà riêng là rất quan trọng để đạt tới “giấc mơ Mỹ”.

“Giấc mơ định cư Mỹ” là việc lập gia đình, cũng như đóng góp cho xã hội; 69% người được hỏi nói rằng việc sở hữu căn nhà riêng là rất quan yếu để đạt tới “giấc mơ Mỹ”.

Cần lật lại lịch sử và nhìn sơ qua bộ mặt nước Mỹ để có câu trả lời. Nước Mỹ được ra đời khi nhân loại đã bắt đầu chán chường một châu Âu già cỗi, nơi mà con người ta sống và được kiểm tra không phải do thiên tài của mình, mà là do mình thuộc dòng dõi nào, con của công tước vương hầu nào.

IBID - Tư vấn định cư Mỹ, định cư Canada, định cư châu Âu, định cư Úc

Trước tiên hãy hồi tưởng lại ngọn nguồn của “giấc mơ Mỹ”. Từ thời lập quốc, người Mỹ đã ủ ấp nhiều hoài bão, và Mỹ đã trở thành nơi lý tưởng về thời cơ lập nghiệp trong các vùng đất trên thế giới. Trong «Tuyên ngôn độc lập», Thomas Jefferson viết rằng, “Mọi người đều có quyền sống, tự do và đeo đuổi hạnh phúc”, tức là mỗi người đều cần có cơ hội và có thể thực hành nó tại nước Mỹ. Đây là lý tưởng quyến rũ và có sức mạnh nhất trong lịch sử đương đại, đã cổ vũ hàng triệu triệu người di dân định cư Mỹ tìm công việc tốt đẹp, mưu cầu thụ hưởng nền giáo dục tốt đẹp…

Đã có những người ra đi, và họ đã tìm được câu giải đáp của mình ở nước Mỹ. Một quốc gia mới hoàn toàn, ở trên một vùng đất mới, nơi mà chưa từng được xác lập những truyền thống xã hội nào, một nơi tuyệt vời để thực hành những lý tưởng mới! Và bản Hiến Pháp của Hợp Chủng Quốc Hoa Kỳ ra đời, với các giá trị cơ bản để tạo nên xã hội mới, để tạo điều kiện triệt để giấc mơ Mỹ: bình đẳng, tự do và có quyền mưu cầu hạnh phúc – những giá trị đã được tạo nên ở châu Âu nhưng không bao giờ được thực hành hoàn chỉnh do những truyền thống xã hội nặng nài nỉ ở đây.

Đây là lý tưởng hấp dẫn và có sức mạnh nhất trong lịch sử hiện đại, đã cổ vũ hàng triệu triệu người di dân định cư Mỹ tìm công tác tốt đẹp, mưu cầu thụ hưởng nền giáo dục tốt đẹp…

Sức hấp dẫn của giấc mơ định cư Mỹ? Hàng vạn người, từ khắp nơi trên thế giới, bằng những con đường nhập cư hợp pháp và phạm pháp đã tìm mọi cách để đến Mỹ. Đó là những sinh viên Ấn Độ, Trung Quốc,…, đó còn là những dân nghèo của Mexico, Honduras,… Những dòng người nhập cư đã tạo nên một bản sắc nước Mỹ phong phú, và tuy nhiên, với việc tôn vinh tài năng của con người, đã tạo nên một đại cường quốc Mỹ của thế kỷ XX. “Giấc mơ Mỹ” (American dream) là mong ước và niềm tin về sự tự do. Nơi đó cuộc sống hạnh phúc tốt đẹp hơn, giàu có hơn với tất cả mọi người tuỳ theo khả năng và thành tích mỗi cá nhân. Sau 50 năm độc tôn với “Giấc mơ Mỹ”, giờ đây Mỹ phải chịu sự cạnh tranh từ nhiều nhà nước khác, đặc biệt là Canada. Trên mọi bình diện, Canada xứng đáng là địa điểm lý tưởng để hiện thực hoá “quyền được sống, quyền tự do và mưu cầu hạnh phúc” của mỗi người.

Giấc mơ Mỹ có còn là hiện thực?

Trải qua 300 năm hình thành và phát triển, khi mà một xã hội với những truyền thống đã dần được xác lập, thì giấc mơ Mỹ hình như cũng đang mất dần. Người giàu thì một càng ngày càng giàu hơn, kẻ nghèo thì ngày một nghèo hơn, chênh lệch xã hội càng ngày càng lớn, và giá trị của đồng bạc càng ngày càng lấn át giá trị của anh tài con người. Như thế là lời kêu cứu của các nhà xã hội học Mỹ bây giờ. Thực tiễn thì sao? Mong rằng có một ngày bạn sẽ được đến Mỹ và kiểm chứng.

Tuy thế, người Mỹ vẫn vốn tự hào về cái gọi là “Giấc mơ định cư Mỹ” – cốt lõi của nó là sự bình đẳng về cơ hội. Hẳn nhiên chúng ta không thể có đồng đẳng tuyệt đối, nhưng chí ít Mỹ là một trong số ít nước mà người dân ít lo âu về vấn đề đồng đẳng thời cơ hơn ở những nước khác. Nhưng theo GS Putnam, điều đó đã trở nên kí vãng. Nước Mỹ những năm 2000 đã khác rất nhiều và cái gọi là Giấc mơ Mỹ có vẻ như ngày càng xa tầm tay của những người không có may mắn sinh ra trong một gia đình da trắng, ấm no, hay bác mẹ có học vấn cao.

Qua nghiên cứu nhiều năm, GS Putnam đã nhận thấy một số khác biệt rõ nét về vấn đề phân chia giai cấp và mất đồng đẳng về cơ hội trong xã hội Mỹ hiện thời. Nhìn chung, người định cư Mỹ càng ngày càng phân biệt về tầng lớp xã hội rõ nét – người giàu thì có thiên hướng chơi với người giàu, da trắng chơi với da trắng, người có học vấn cao thì chơi với những người cũng có học thức cao.

Tuy vậy, người Mỹ vẫn vốn tự hào về cái gọi là “Giấc mơ định cư Mỹ” – cốt lõi của nó là sự bình đẳng về cơ hội.

Điều này có nghĩa rằng trẻ em sinh ra trong các gia đình nghèo túng thì lại chơi với các trẻ thơ nhà nghèo khác, chứ có rất ít thời cơ để mở mang các mối quan hệ của mình. Rưa rứa như vậy, ông cũng thấy rằng khi phân chia theo trình độ giáo dục, gia đình nào có ba má có bằng đại học hoặc cao hơn sẽ dành nhiều thời kì chơi với con hơn, bỏ nhiều tiền đầu tư giáo dục cho con hơn, và cũng dành nhiều thời gian ăn tối với con hơn khi so với các gia đình mà bác mẹ chỉ có bằng cấp 3 trở xuống.

Các gia đình khá giả cũng đầu tư cho con tham gia các chương trình ngoại khóa như đi học piano, chơi thể thao vv…họ cũng đi nhà thờ nhiều hơn (do này có nhiều hỗ trợ từ cộng đồng hơn) và có mức độ tin cậy xã hội cao hơn. Một trong những căn nguyên đó là tình trạng “pay to play” (trả tiền để được chơi) đối với các chương trình ngoại khóa bây giờ.

Xã hội Mỹ hiện tại phân hóa và cá nhân hóa đến mức người ta không còn mấy quan tâm đến trẻ nít láng giềng nữa – coi như nhà nào biết nhà nấy.

Theo Putnam, thời ông còn nhỏ thì hồ hết các hoạt động đó là miễn phí nên con nít giàu nghèo gì cũng đều tham gia được. Còn hiện tại, đi học cái gì cũng phải trả tiền thành thử chỉ có con nhà khá giả bố mẹ có điều kiện thì mới có thể theo học piano hay chơi bóng đá. Đây cũng là một cuộc chạy đua giữa các cha mẹ và trong cuộc chạy đua như thế thì rõ ràng là các gia đình nghèo đã bị bỏ lại khá xa.

Xã hội Mỹ hiện tại phân hóa và cá nhân hóa đến mức người ta không còn mấy quan hoài đến trẻ em láng giềng nữa – coi như nhà nào biết nhà nấy. Không chỉ các con nít sinh ra trong các gia đình nghèo và học thức thấp là thiệt thòi, mà đây còn là sự mất mát chung của xã hội.

 

IBID - Tư vấn định cư Mỹ, định cư Canada, định cư châu Âu, định cư Úc