Tân Tổng thống Donald Trump ngày 27/1 đã ký một sắc lệnh làm cho dư luận phải hoang mang là cho dừng toàn bộ việc tiếp nhận người tị nạn trong 4 tháng và cấm công dân của 7 nước – gồm Iran, Iraq, Libya, Somalia, Sudan, Syria và Yemen – nhập cư vào Mỹ trong 90 ngày.

Quyết định của ông Trump đã bị vấp phải sự chỉ trích, lên án mạnh mẽ của cộng đồng quốc tế và các nhóm nhân quyền.

 Sắc lệnh có nội dung chính như thế nào?

IBID - Tư vấn định cư Mỹ, định cư Canada, định cư châu Âu, định cư Úc

Các nước bị nhắc đến trong sắc lện di trú vừa ban của ông Trump bao gồm cấc nước Iran, Iraq, Libya, Somalia, Sudan, Syria và Yemen, nó nêu ra các điều sau:

–  Đối với người tị nạn Syria thì bị cấm vô thời hạn.

– Trong 120 thì Chương trình tiếp nhận người tị nạn vào Mỹ sẽ không hoạt động.

– Ưu tiên sẽ được dành cho các nhóm tôn giáo mà họ đang phải đối mặt với sự ngược đãi tại các quốc gia của họ. Trong một cuộc phỏng vấn, ông Trump đã đề cập tới các tín đồ Cơ đốc giáo tại Syria.

– Cấm công dân từ 7 quốc gia Hồi giáo – Iran, Iraq, Libya, Somalia, Sudan, Syria và Yemen – nhập cảnh vào Mỹ trong 90 ngày. Một số loại thị thực, như đối với các nhà ngoại giao và Liên hợp quốc thì  không bị ảnh hưởng bởi sắc lệnh.

– Hạn ngạch 50.000 người tị nạn sẽ được chấp nhận vào năm 2017, so với giới hạn 110.000 người mà cựu Tổng thống Barack Obama đã đặt ra trước đó.

– Chương trình miễn phỏng vấn thị thực bị tạm dừng, vốn cho phép các quan chức lãnh sự không phải phỏng vấn trực tiếp một số ứng viên nếu họ muốn gia hạn thị thực tạm thời trong một năm sau khi hết hạn.

– Những trường hợp ngoại lệ có thể được dựa trên tùy vào cơ sở và xem xét lại.

Các nước bị nhắc đến trong sắc lện di trú vừa ban của ông Trump bao gồm cấc nước Iran, Iraq, Libya, Somalia, Sudan, Syria và Yemen,

     Điều này có hợp pháp hay không?

Bề ngoài thì dường như là không. Và các tòa án chắc chắn sẽ phải cân nhắc giải quyết những tranh cãi của các bên.

Trước đây, Mỹ cũng từng cấm nhập cảnh đối với một số quốc gia hoặc toàn bộ khu vực.

Nhưng vào năm 1965, quốc hội Mỹ đã thông qua Đạo luật Di trú và Quốc tịch, trong đó Đạo luật này nói rằng không ai “bị phân biệt chủng tộc trong việc cấp thị thực vì chủng tộc, giới tính, quốc tịch, nơi sinh hoặc ngày sinh”. Vì vậy, việc ông Trump ban sắc lệnh cấm hoàn toàn người tị nạn Syria nhập cảnh vào Mỹ là cũng đủ để thách thức ông Trump tại tòa. Thực tế rằng nhóm 7 nước đều là các quốc gia Hồi giáo cũng làm tăng sức nặng đối với tranh cãi rằng sắc lệnh này “chống lại người Hồi giáo” –cũng chính là  điều mà các trợ lý của ông Trump muốn bác bỏ.

Những người ủng hộ sắc lệnh của ông Trump đã đề cập tới các vụ tấn công khủng bố 11/9 và khả năng của chính quyền là nhằm thực hiện các biện pháp để bảo vệ an ninh quốc gia.

Và họ cũng viện dẫn quyền lực của tổng thống bắt nguồn từ một luật năm 1952 về “người nước ngoài không thể nhận vào” để tạm dừng việc nhập cảnh đối với bất kỳ nhóm người nước ngoài nào mà ông Trump nhận thấy là đi ngược với lợi ích của Mỹ.

Họ cũng cho rằng các tổng thống Mỹ có thể bỏ qua luật năm 1965 sang một bên. Ví dụ được viện dẫn nhiều nhất là Tổng thống Jimmy Carter từng “cấm cửa” một số người Iran trong cuộc khủng hoảng năm 1980, khi có 52 người Mỹ bị bắt làm con tin tại Tehran.

Họ cũng cho rằng các tổng thống Mỹ có thể bỏ qua luật năm 1965 sang một bên.

Sự thực thi của sắc lệnh:

Làn sóng biểu tình nổ ra tại nhiều thành phố ở Mỹ (Ảnh: AFP)

ACLU ước tính rằng số người đã bị bắt giữ các sân bay Mỹ hoặc đang quá cảnh có khoảng từ  100 đến 200 người.

Một thẩm phán liên bang đã ra phán quyết sẽ ngừng trục xuất tạm thời những người có thị thực hoặc người tị nạn đang bị mắc kẹt tại các sân bay Mỹ, sau khi Liên đoàn Tự do Dân sự Mỹ (ACLU) đệ đơn kiến nghị về sắc lệnh của Tổng thống Trump.

Theo BBC,  tình trạng hỗn loạn và không rõ ràng đã xảy ra. Ví dụ, sắc lệnh của ông Trump hiện vẫn chưa rõ là nó sẽ ảnh hưởng như thế nào đến các công dân của 7 quốc gia bị nêu tên trên hiện đang có thẻ xanh định cư tại Mỹ. Giới chức đã cho biết rằng những người ở nước ngoài vào thời điểm sắc lệnh được ban bố sẽ phải được xem xét dựa trên từng trường hợp trước khi được phép trở lại Mỹ và việc yêu cầu kiểm tra để bổ sung có thể được yêu cầu. Đối với những người có thẻ xanh định cư Mỹ được khuyên là nên tạm hoãn các kế hoạch đi du lịch ở nước ngoài.

Các chuyến bay đi Mỹ chuyên chở các  hành khách từ nhóm 7 quốc gia đi máy bay đang bị cản trở trong việc lên các chuyến bay này. Cũng có các bài viết cho biết việc cấm nhập cảnh vào Mỹ cũng bao gồm cả những  thành viên phi hành đoàn.

Những người mang trong mình hai quốc tịch cũng bị sắc lệnh nầy cũng bị ảnh hưởng. Ví dụ, một công dân Anh cũng có quốc tịch Iran sẽ có thể không được phép vào Mỹ, dù lệnh cấm không áp dụng đối với các công dân Anh.

Hiện Chương trình miễn phỏng vấn thị thực tạm ngưng chưa xác định rõ sẽ ảnh hưởng như thế nào đối với các đề nghị cấp thị thực và các dịch vụ lãnh sự khắp thế giới. Các chuyên gia cho hay người xin thị thực có thể sẽ phải chờ đợi lâu hơn so với trước kia.

    Ông Trump nói gì?

Ông Trump vẫn giữ vững ý kiến của mình và nói rằng việc dừng chương trình tị nạn là điều cần thiết điều này nhằm hạn chế những cá nhân có thể gây ra mối đe dọa cho an ninh quốc gia nên sẽ cho phép các cơ quan chính phủ có thời gian để đưa ra một hệ thống xét duyệt chặt chẽ hơn và để đảm bảo rằng thi thực không được cấp cho những cá nhân này.

Người Syria xin định cư tại Mỹ hiện cũng đã phải trải qua một quá trình có thể mất một khoảng thời gian khá lâu từ 18 đến 24 tháng để kiểm tra nhân thân và an ninh phức tạp.

Sắc lệnh được cho là nhắm vào các nước nghèo và bị cjiến tranh tàn phá

Những người chỉ trích đã lên tiếng như thế nào và họ đã nói gì?

Theo Trung tâm nghiên cứu Pew thì  có 12.486 người đến từ Syria trong số 84.995 người tị nạn đến Mỹ vào năm 2016.

Các nhóm nhân quyền nói rằng sắc lệnh của ông Trump là nhắm vào người Hồi giáo vì tín ngưỡng của họ. Các nhóm này cũng tuyên bố rằng họ sẽ thách thức động thái của ông về mặt pháp lý. Họ cũng nói thêm là  chưa có người tị nạn nào bị kết án về các tội danh liên quan tới khủng bố.

Họ lập luận rằng các vụ tấn công gần đây nhất tại Mỹ do các công dân từ các quốc gia không thuộc nhóm 7 nước trên gây ra hoặc do các công dân Mỹ. Ví dụ, một công dân người Mỹ đã gây ra một vụ tấn công sân bay Fort Lauderdale vào tháng 1/2017 . Ngoài ra, một công dân Mỹ khác có bố mẹ là Afghanistan đã gây ra vụ nổ súng tại hộp đêm Orlando vào tháng 6/2016. Một vụ khác được thực hiện bởi một công dân Mỹ có gốc mẹ là người Pakistan, cùng với một người Pakistan đã gây ra vụ nổ súng tại San Bernardino vào tháng 12/2015.

Thời điểm công bố sắc lệnh, ông Trump viện dẫn hàng loạt các vụ tấn công khủng bố 11/9/2001. Nhưng không kẻ nào trong 19 tên không tặc thực hiện các vụ tấn công xuất thân từ các quốc gia có tên trong nhóm 7 nước. Các phần tử khủng bố này tới từ Ả-rập X-út, Các tiểu vương quốc Ả-rập thống nhất (UAE), Ai Cập và Li-băng.

Những người chỉ trích cũng nói rằng danh sách 7 nước của ông Trump là chủ yếu bao gồm các quốc gia nghèo, bị chiến tranh tàn phá.

IBID - Tư vấn định cư Mỹ, định cư Canada, định cư châu Âu, định cư Úc